تازه های بیماری ها و اختلالات

سم آفلاتوکسین و خطرات آن بر سلامت انسان

نوشته شده توسط www.farsnews.ir در . ارسال در بیماری های عفونی ومسری

امتیاز کاربران

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

قارچ آسپرژیلوس اولین بار توسط کشیش و زیست شناس ایتالیایی به دلیل شباهت این قارچ زیر میکروسکوپ با آسپرژیلوم یا پاشنده آب مقدس، به آسپرژیلوس نام گرفت.

آسپرژیلوس فلاووس و آسپرژیلوس پارازیتیکوس متداولترین قارچ‌هایی می باشند که تولید 4 نوع اصلی آفلاتوکسین شامل B1، B2، G1 و G2 می کنند که این قارچها بر اساس رنگ کلونی قابل تفکیک هستند. کلونی آسپرژیلوس فلاووس به رنگ سبز مایل به زرد یا سبز زیتونی (شکل الف) در حالی که کلونی آسپرژیلوس پارازیتیکوس به رنگ سبز تیره (شکل ب) است.

aflatoxin poisoning

انواع آفلاتوکسین های متداول در صنعت غذا

آفلاتوکسین B1 و B2:

آفلاتوکسین B تحت تأثیر نور فرابنفش، نور آبی (Blue) منتشر می کند، به همین دلیل این آفلاتوکسین با حرف B مشخص شده است. آفلاتوکسین B1 از نظر ساختاری شبیه آفلاتوکسین B2 است با این تفاوت که آفلاتوکسین B1 دارای یک پیوند دوگانه بیشتر (روی کربنهای 8 و 9) می باشد. آفلاتوکسین B1 و B2 توسط برخی از گونه هایی آسپرژیلوس تولید می شود که متداول ترین آنها آسپرژیلوس فلاووس و آسپرژیلوس پارازیتیکوس است.

آفلاتوکسین G1 و G2:

آفلاتوکسین G تحت تأثیر نور فرابنفش، نور سبز (Green) منتشر می کند، به همین دلیل این آفلاتوکسین با حرف G مشخص شده است. آفلاتوکسین G1 از نظر ساختاری شبیه آفلاتوکسین G2 است با این تفاوت که آفلاتوکسین G1 دارای یک پیوند دوگانه بیشتر (روی کربنهای 8 و9 ) می باشد. آفلاتوکسین G1 و G2 توسط برخی از گونه های آسپرژیلوس تولید می شود که متداول ترین آنها آسپرژیلوس پارازیتیکوس است. بطور کلی پذیرفته شده است که قارچ آسپرژیلوس فلاووس فقط آفلاتوکسین های B1 و B2 را تولید می کند و توانایی تولید آفلاتوکسین G1 و G2 را ندارد ولی در سال 2019 سویه های کره ایی از این قارچ پیدا شد که توانایی تولید آفلاتوکسین های G را هم داشتند.

آفلاتوکسین های B1 و G1 نسبت به B2 و G2 خطرناکتر و سمی تر هستند به علت اینکه، آفلاتوکسین های B1 و G1 دارای پیوند دوگانه روی کربنهای 8 و 9 هستند که اجازه تشکیل آفلاتوکسین اپوکساید (ساختار مثلثی شکل شامل دو اتم کربن و یک اتم اکسیژن) را در کبد می دهد که باعث جهش ژنتیکی DNA شده و با اتصال به RNA و پروتئین باعث مهار تولید پروتئین و در نتیجه اختلال در عملکرد سلول ها می‌شود.

آفلاتوکسین M1 و :M2

بعد از مصرف غذای آلوده به آفلاتوکسین B1 و B2، در اثر فعالیت آنزیمی که بیشتر در کبد یافت می شود، آفلاتوکسین M1 و M2 تولید می شود که البته سمیت کمتری نسبت به آفلاتوکسین B دارند. آفلاتوکسین M  در شیر و محصولات لبنی دیده می شود. سازمان ایمنی غذای اروپا (EFSA) تخمین زده است که میزان انتقال آفلاتوکسین از گاو به شیر به طور متوسط 2-1درصد است در حالی که در گاوهای با شیردهی زیاد می تواند تا 6 درصد افزایش پیدا کند.

در مورد آلودگی های محصولات می توان گفت که آفلاتوکسین های B و G در غلات، حبوبات، خشکبار، ادویه جات و... علاوه بر این، روی محصولات تجاری مانند کره بادام زمینی، روغن های خوراکی، ماکارونی، انواع چای و دمنوش، محصولات لبنی، لوازم آرایش و گیاهان دارویی نیز گزارش شده است. خوراک دام و طیور مانند ذرت، جو، گندم، یونجه و ... و حتی غذای حیوانات خانگی و اسب هم می تواند به آفلاتوکسین آلوده باشند. این سموم پس از مصرف خوراک آلوده توسط دام و طیور، علاوه بر آسیب به بدن آنها باعث کاهش تولید شیر و تخم مرغ می شوند. آفلاتوکسین  Mدر شیر و محصولات لبنی دیده می شود.

شرایط تولید آفلاتوکسین روی محصولات غذایی

آفلاتوکسین ها اغلب در شرایط آب و هوایی گرم و خشک بر روی محصولات کشاورزی در حال رشد در مزرعه و شرایط آب و هوایی گرم و مرطوب بعد از رسیدن محصولات تولید می شوند.

دلیل افزایش تولید آفلاتوکسین در شرایط استرس خشکسالی در مزرعه این است که خشکسالی باعث ایجاد شکاف روی پوست خارجی و غلاف محصولات کشاورزی شده و این آسیب باعث نفوذ بیشتر قارچ و تولید بیشتر آفلاتوکسین می شود. علاوه بر این در این شرایط میزان فیتوالکسین ها که ترکیبات دفاعی هستند و بصورت طبیعی در گیاهان وجود دارند و از آنها در مقابل عوامل بیماریزای گیاهی مانند قارچ ها و ... دفاع می کنند، کاهش یافته و شرایط برای رشد قارچ و تولید آفلاتوکسین فراهم می شود.

قارچ آسپرژیلوس فلاووس در دامنه دمایی حدود 48-12 درجه سانتی گراد رشد می کند و دمای مطلوب برای رشد این قارچ دمای حدود 35 درجه سانتی گراد است و قارچ آسپرژیلوس پارازیتیکوس در دامنه دمایی حدود 12-42 درجه سانتی گراد رشد می کند که دمای مطلوب برای رشد این قارچ حدود 33 درجه سانتی گراد است. دمای ایده آل برای تولید آفلاتوکسین دمای 35-25 درجه سانتی گراد می باشد که بالاترین سطح تولید آفلاتوکسین در دمای 30-28 درجه سانتی گراد رخ می دهد چون بیان ژن تولید کننده آفلاتوکسین در این دماها بیشتر است. در دماهای بالا معمولاً تولید آفلاتوکسین B بیشتر از آفلاتوکسین G است ولی در دماهای پایین تولید آفلاتوکسین B و G برابر است. تحقیقات نشان داده است که در دمای حدوداً کمتر از 7 درجه سانتی گراد و بالاتر از 40 درجه سانتی گراد تقریباً هیچ آفلاتوکسینی تولید نمی شود و در صورت تولید، میزان آن بسیار کم است.

تولید آفلاتوکسین به شرایط نوری هم بستگی دارد به این صورت که آفلاتوکسین در شرایط تاریکی نسبت به شرایط روشنایی بیشتر تولید می شوند و در شدت نور کم تولید آفلاتوکسین ها بیشتر است.

حتی نوع و میزان کود مصرفی در مزرعه روی میزان تولید آفلاتوکسین نقش دارد. بطور مثال، در مورد کودهای آلی که شامل بقایا و مواد زائد گیاهی، کشاورزی و دامی و منبع کربن هستند، استفاده بیش از اندازه از آنها با اثرگذاری روی نسبت کربن به نیتروژن، شرایط را برای رشد قارچ و تولید آفلاتوکسین افزایش می دهد. علاوه بر این چون این کودها شامل بقایای گیاهی و ... می باشند که احتمال آلودگی آن ها به اسپور قارچ و یا خود قارچ و آفلاتوکسین وجود دارد و از طرفی به دلیل اینکه این کودها به سرعت تجزیه می شوند باعث افزایش دمای سطح خاک شده و شرایط را برای رشد قارچ و تولید آفلاتوکسین در مزرعه افزایش می دهند.

از طرفی استفاده مناسب از میزان کودهای معدنی بر اساس آنالیز خاک توصیه می شود به دلیل اینکه چنانچه نیتروژن خاک پایین تر از میزان مناسب یا توصیه آنالیز خاک باشد، باعث بر هم خوردن نسبت کربن به نیتروژن شده و باعث افزایش آلودگی های آفلاتوکسینی می شود و همینطور مصرف بیش از اندازه کودهای حاوی نیتروژن هم باعث حساسیت گیاه به بیماریهای گیاهی و آفات می شود و با ضعیف کردن گیاه، زمینه را برای آلودگی قارچی و آفلاتوکسینی فراهم می کند و در ضمن باعث بالا رفتن عناصر کودهای شیمیایی و سمیت آن ها در گیاهان می شوند. بنابراین توصیه می شود استفاده از کودهای آلی و معدنی به گونه ایی باشد که نه به رشد گیاه صدمه ایی وارد کند نه رشد قارچ و تولید آفلاتوکسین را افزایش دهد.

آسیب به محصولات در اثر عملیات های کشاورزی و فعالیت حشرات و جوندگان در مزرعه و انبار باعث صدمه و ایجاد فضاهای کوچک روی محصولات برای رشد قارچ و تولید سم آفلاتوکسین می شود و همینطور حشرات می توانند به عنوان ناقل عمل کنند و باعث انتقال آلودگی روی محصولات شوند.

میزان رطوبت نسبی هوای مطلوب برای رشد قارچ و تولید آفلاتوکسین به خصوص در زمان نزدیک به برداشت محصولات و در حین خشک کردن آنها و در طول انبارداری، بالای 85 درصد می باشد و در رطوبت نسبی کمتر از 70 درصد رشد قارچ و تولید آفلاتوکسین یا متوقف می شود و یا در حد بسیار اندک است. علاوه بر این، تولید آفلاتوکسین به میزان رطوبت موجود در محصولات کشاورزی به خصوص در شرایط انبار نیز بستگی دارد، بنابراین برای جلوگیری از رشد قارچ و تولید آفلاتوکسین باید به میزان این رطوبت هم توجه شود، به طور مثال برای انبار کردن غلات مانند ذرت باید میزان رطوبت دانه را زیر 13-12 درصد و برای انبار کردن پسته رطوبت آن باید کمتر از 6 درصد باشد و در بادام زمینی رطوبت آن باید کمتر از 9 درصد و در فندق رطوبت کمتر از 6 درصد باشد تا نه قارچ رشد کند نه آفلاتوکسین تولید شود.

نکته دیگر، باید به دما و رطوبت نسبی هوا در حین حمل و نقل و انبارداری توجه کرد. بطور مثال حتی اگر میزان رطوبت محصولات به حد زیر خطر هم رسیده باشد ولی در طی حمل و نقل و انبارداری رطوبت نسبی هوا زیاد باشد، محصولات غذایی رطوبت را از هوا گرفته تا به حد تعادل با رطوبت محیط برسند که این باعث افزایش رطوبت محصولات و آلوده شدن آنها می شود.

14001013000229 Test NewPhotoFree

خطرات سم آفلاتوکسین بر سلامت انسان

بالای 5/4 میلیون انسان در کشورهای در حال توسعه در معرض خطرات آفلاتوکسین ها از طریق غذاهای آلوده هستند. اثرات مخرب آفلاتوکسین ها روی انسان در موارد مسمومیت شدید شامل دردهای شکمی، هپاتیت، نارسایی کبد، کلیه، آسیب به مغز و حتی مرگ می باشد. به علاوه، در اثر قرار گرفتن طولانی مدت بدن با آفلاتوکسین ها باعث انواع سرطانها می شود و در کودکان باعث کمبود وزن و کوتاهی قد می شود. آسیا و آفریقا قاره هایی هستند که بیشتر تحت تأثیر آفلاتوکسین ها هستند. طبق گزارش آژانس بین المللی تحقیق در مورد سرطان، 500 میلیون انسان در آسیا و جنوب آفریقا در معرض سطحی از آفلاتوکسین ها قرار دارند که باعث افزایش مرگ و میر و بیماری می شود.

زیان‌های اقتصادی آفلاتوکسینها

در صورت آلودگی بالاتر از حد مجاز استانداردهای تصویب شده محصولات کشاورزی به آفلاتوکسین ها، امکان ورود آنها به بازارهای داخلی و خارجی وجود ندارد. حد مجاز استانداردهای ایران و اروپا در وب‌سایت آزمایشگاه مرجعان خاتم قابل دسترس است.

در نمودار زیر تعداد اخطارهای مربوط به آفلاتوکسین توسط سیستم هشدار سریع غذا و خوراک (RASFF) در 10 کشور با بالاترین تعداد اخطار در محدوده زمانی 2015 تا 2019 آمده است که البته سطح تولید کشورهای نام برده شده باید در نظر گرفته شود و بصورت درصد مقایسه گردد.

و در آخر، با توجه به خطرات این سم قارچی و آلوده شدن طیف وسیعی از مواد غذایی و حتی محصولات مراقبتی و آرایشی بر پایه گیاهی و بروز خطرات جبران ناپذیر روی سلامت انسان ها و از طرفی ایجاد خسارت های اقتصادی به دلیل برگشت داده شدن محموله های صادراتی و به دلیل اینکه حتی به کار بردن راهکارهای صنعتی موجود برای کاهش میزان آفلاتوکسین در محصولات کشاورزی، نمی توانند باعث کاهش 100 درصدی آلودگی های آفلاتوکسینی شوند بهتر است اولاً با آگاهی از شرایط رشدی قارچ و تولید آفلاتوکسین در مراحل قبل و بعد از برداشت، از فراهم شدن شرایط لازم برای تولید این سم قارچی جلوگیری شود و ثانیاً تولید کنندگان مواد غذایی، قبل از ورود محصولات به بازار، میزان آلودگی های آفلاتوکسینی آنها را در آزمایشگاه مواد غذایی بررسی کرده تا هم از بروز اثرات نامطلوب روی سلامت جامعه و هم از بروز زیان های اقتصادی جلوگیری شود.

درباره ی ایران مدلاین

IranMedline

باسلام مدیریت سایت ایران مدلاین با هدف دستیابی آسانتراطلاعات طبی/بهداشتی برای همگان ، بویژه پزشکان و پیراپزشکان ، اقدام به انتشاراین سایت نمود. سایت کنونی که بدنبال تغییرات کلی واساسی برمبنای توصیه ها و پیشنهادات شما عزیزان دستخوش دگرگونی وسیعی شد، حاصل ساعتها تلاش گروه طراحی ، نویسندگان، هنرمندان وپزشکان همکارسایت رابه شما جویندگان علم ودانش ارائه می دهد. معهذا بازهم درانتظار نظرات همه شما هستیم.هدف اصلی سایت، ارائه اطلاعا ت جامع علوم پزشکی و بهداشت و تمام شاخه های وابسته به آن می باشد.لذا استدعا داریم هرگونه کمبودی دراین زمینه رابه ما یادآوری نمائید.

متاسفانه سایت کاملی که تمامی اطلاعات موردنیازشما رادرزمینه علوم پزشکی و حرف وابسته فراهم نماید به زبان فارسی موجودیت نیافته بود، وجهت دستیابی به موضوعات مورد نظرلازم بود تمامی سایتهای فارسی /غیرفارسی راجستجو کنید تا شاید برحسب تصادف به اطلاعات موردنظرتان دسترسی بیابید.